Danas je četvrtak, 4. jun, 155. dan 2026. godine.
Do kraja godine ima 210 dana.
1783. - Francuski pronalazači braća Etjen i Žozef Mongolfje prvi put javno demonstrirali letenje balonom napunjenim zagrijanim vazduhom.
1798. - Umro italijanski avanturista Đovani Đakopo Kazanova de Saingalt, sinonim latinskog ljubavnika, jedna od najkoloritnijih ličnosti Evrope 18. vijeka. Tokom burnog života bio je učenik vjerske škole, sekretar kardinala, venecijanski pomorski oficir, opat, kockar, alhemičar, violinista, špijun, bibliotekar. NJegovi "Memoari" su dragocjena slika evropskog društva epohe u kojoj je živio.
1859. - Rođen srpski slikar Paja Jovanović, predstavnik akademskog realizma, član Srpske akademije nauka i umjetnosti, prvi srpski slikar koji je stekao evropsku reputaciju. Najveći dio života je proveo u Beču, gdje je umro 1957. Bio je izvanredan poznavalac slikarskog zanata i inspirisao se srpskom nacionalnom istorijom. Naslikao je velike ikonostase u Sabornoj crkvi u Novom Sadu i u crkvi u Dolovu i portretisao više vladara i crkvenih dostojanstvenika. Radio je i folklorne i istorijske kompozicije, uključujući "Seobu Srba", "Proglašenje Dušanovog zakonika", "Takovski ustanak", "Mačevanje", "Kićenje nevjeste".
1867. - Rođen finski maršal i državnik Karl Gustav Emil fon Manerhajm, predsjednik Finske od 1944. do 1946. Kao konjički oficir ruske vojske učestvovao je u rusko-japanskom ratu i u Prvom svjetskom ratu, od 1917. je predvodio kontrarevolucionarne snage u Finskoj i bio regent Finske 1918. i 1919, a u Drugom svjetskom ratu vrhovni komandant finske armije. Odbrambena utvrđena linija prema SSSR, izgrađena prije Drugog svjetskog rata na Karelijskoj prevlaci prema njegovoj zamisli, nazvana je "Manerhajmova linija".
1878. - Velika Britanija s Otomanskim carstvom sklopila tajni sporazum protiv Rusije, na osnovu kojeg je Britanija okupirala Kipar, a zauzvrat se obavezala da pomogne Turcima u slučaju ruskog napada.
1884. - Rođen srpski pisac Milutin Uskoković, autor lirskog temperamenta, u čijim se djelima sukobljavaju romantizam i moderno shvatanje svijeta. Završio je prava u Beogradu i doktorirao u Ženevi. Prilikom povlačenja srpske vojske u Prvom svjetskom ratu 1915. izvršio je samoubistvo. Pokušao je da stvori beogradski društveni roman, ulazeći u dramatične sudare ličnosti s gradskom sredinom, ali je više prikazivao unutrašnja stanja intelektualaca nego kompleksnu sliku vremena. Djela: romani "Došljaci", "Čedomir Ilić", zbirka pripovijedaka "Kad ruže cvetaju", crtice "Pod životom", "Vite fragmenta".
1916. - Kod Ljvova u Prvom svjetskom ratu počela ruska ofanziva protiv austrougarskih armija, nazvana "Brusilovljeva ofanziva" - prema prezimenu komandanta Jugozapadnog fronta generala Alekseja Brusilova, koja je olakšala položaj saveznika na Zapadnom frontu i u Italiji. Austrijanci su izgubili oko 250.000 vojnika i nisu se oporavili do kraja rata. Kad su Rusi stigli do Karpata, Rumunija je ušla u rat na strani sila Antante.
1920. - U dvorcu Trijanon kod Pariza sile Antante poslije Prvog svjetskog rata potpisale mirovni ugovor s poraženom Mađarskom i oduzele joj teritorije koje je u okviru Austro-Ugarske nasilno držala. Čehoslovačkoj su pripale Slovačka i karpatska Ukrajina, Rumuniji Transilvanija i istočni Banat, a Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca Slavonija, Srem, Hrvatska, Međumurje, Prekomurje, dijelovi Baranje, Banata i veći dio Bačke. Oko 3,5 miliona Mađara ostalo je van matične zemlje, najviše u Rumuniji, a desetak miliona nemađarskih naroda, koji su do 1918. nacionalno ugnjetavani u Austro-Ugarskoj, više nije bilo pod mađarskom vlašću.
1941. - Nacistička Njemačka i marionetska ustaška Nezavisna Država Hrvatska /NDH/, na sastanku u Zagrebu u Drugom svjetskom ratu, dogovorile se o iseljavanju u Srbiju oko 200.000 Srba. Bilo je to u duhu ustaške politike koja je prekrštavanjem i prisilnim iseljavanjem Srba i fizičkom likvidacijom Srba, Jevreja i Roma nastojala da od NDH stvori etnički čistu državu.
1941. - Umro bivši njemački car i pruski kralj Fridrih Vilhelm Drugi Viktor Albert, tvorac politike prodora na istok i izazivač niza vojno-diplomatskih kriza, uključujući objavu rata Srbiji 1914, čime je postao neizbježan Prvi svjetski rat. Na prijesto njemačkog carstva stupio je 1888, a 1918. je, poslije poraza NJemačke, primoran da abdicira i pobjegne u Holandiju, koja je odbila da ga izruči saveznicima radi suđenja za ratne zločine.
1942. - Počela četvorodnevna bitka za pacifička ostrva Midvej, u kojoj su Amerikanci nanijeli prvi ozbiljan poraz Japancima u Drugom svjetskom ratu.
1943. - Armija zbacila s vlasti predsjednika Argentine Ramona Kastilja.
1944. - Osma britanska i Peta američka armija ušle u Rim u Drugom svjetskom ratu. Njemački komandant u Italiji feldmaršal Albert Keserling odustao je od odbrane Rima, ali savezničke armije nisu iskoristile trenutak da nastave napredovanje i zadaju odlučujući udarac njemačkim trupama, već su im omogućile predah.
1946. - General Huan Peron prvi put izabran za predsjednika Argentine. Provodio je autoritarnu politiku, oslanjajući se na radnike i izuzetnu popularnost supruge Eve. Odvojio je 1955. crkvu od države i prvi put uveo svjetovnost škole, zbog čega ga je rimokatolička crkva ekskomunicirala. U septembru 1955. oboren je u pobuni dijelova kopnene vojske i mornarice, poslije čega je emigrirao. Po povratku je u septembru 1973. ponovo izabran za šefa države, ostavši na tom položaju do smrti 1974.
1970. - Pacifička kraljevina Tonga, do tada britanski protektorat, stekla nezavisnost i ušla u sastav Britanskog komonvelta.
1971. - Umro mađarski filozof Đerđ Lukač, protagonista "zapadnog marksizma". U mladosti je u "nemarksističkom periodu" napisao "Istoriju razvoja moderne drame" i eseje "Duša i oblici". Član Komunističke partije Mađarske postao je 1918, a u vrijeme Sovjetske Republike Mađarske 1919. komesar za prosvjetu. Iz tog perioda potiču ogledi sabrani pod naslovom "Istorija i klasna svijest", koji su znatno uticali na obnovu marksističke misli u zapadnoj Evropi poslije Drugog svjetskog rata. Poslije poraza mađarske revolucije emigrirao je u Austriju, a 1929. u SSSR, gdje je do 1931. radio u Institutu "Marks-Engels". Do 1933. u NJemačkoj je predvodio književnu grupu pisaca-komunista, poslije čega je do 1945. ponovo bio u Moskvi, gdje je napisao studiju "Mladi Hegel". Po povratku u otadžbinu bio je profesor Budimpeštanskog univerziteta, a 1956. ministar u vladi Imre Nađa, poslije čijeg pada je lišen profesije, uklonjen iz Akademije nauka i interniran. Od 1957. do smrti 1971. povukao se iz javnog života. Ostala djela: "Razaranje uma", "Egzistencijalizam ili marksizam", "Estetika", "Ontologija društvenog bića".
1989. - Gasovod pored Transsibirske pruge eksplodirao i zapalio dva putnička voza, u kojima je poginulo 575 i povrijeđeno više od 600 ljudi.
1993. - Savjet bezbjednosti UN Rezolucijom proglasio Sarajevo, Goražde, Tuzlu, Bihać, Srebrenicu i Žepu za zaštićene zone u Bosni i Hercegovini. Snage UN dobile su ovlaštenja da upotrijebe silu radi njihove odbrane.
1996. - Evropska raketa "Arijana 5" eksplodirala 40 sekundi poslije lansiranja.
2003. - Vlada Hrvatske odlučila da suspenduje vizni režim i odobri slobodan pristup građanima susjedne Srbije i Crne Gore.
2008. - Predsjedništvo BiH donijelo odluke o prihvatanju Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju sa EU i o stupanju na snagu Privremenog sporazuma.
2009. - Organizacija američkih država /OAS/ ukinula suspenziju Kube i otvorila vrata njenom povratku u članstvo ove regionalne organizacije poslije 47 godina.
2014. - Umro Čester Nez, Navaho Indijanac, šifrant u Drugom svjetskom ratu zahvaljujući čijim šifrovanim porukama su Amerikanci izvojevali pobjedu na Pacifiku.
1133. Nemački kralj Lotar II (Lothair) krunisan je za rimskog cara tokom pohoda na Rim, koji je preduzeo da u Rim vrati prognanog papu Inoćentija II.
1783. Francuski pronalazači braća Etjen (Etienne) i Žozef Mongolfje (Joseph Montgolfier) prvi put su javno prikazali letenje balonom punjenim zagrejanim vazduhom.
1798. Umro je italijanski avanturista Đovani Kazanova de Saingalt (Giovanni Casanova, Saingalt). Tokom burnog života bio je sekretar kardinala, pomorski oficir, opat, kockar, alhemičar, violinista, špijun, bibliotekar, a u istoriju je ušao kao - neumorni ljubavnik.
1831. Belgijski Kongres proglasio je princa Leopolda iz dinastije Saks-Koburg za prvog monarha nezavisne Belgije.
1867. Rođen je finski maršal i državnik Karl Gustav Emil fon Manerhajm (Carl, von Mannerheim), predsednik Finske od 1944. do 1946. Između dva svetska rata po njegovoj zamisli je izgrađena "Manerhajmova linija" odbrane duž granice sa SSSR.
1916. Kod Ljvova, u Prvom svetskom ratu počela je ofanziva ruskog generala Alekseja Brusilova, koja je znatno olakšala položaj saveznika na zapadnom frontu i u Italiji. Brusilov je u avgustu potukao trupe sila Osovine i zarobio 400.000 vojnika.
1920. U dvorcu Trijanon kod Pariza sile Antante su posle Prvog svetskog rata potpisale mirovni ugovor s Mađarskom oduzevši joj teritoriju u okviru Austro-Ugarske. Oko 3,5 miliona Mađara ostalo je izvan matične zemlje, najviše u Rumuniji.
1941. U egzilu u Holandiji umro je Fridrih Vilhelm II (Friedrich Wilhelm), pruski kralj i nemački car (1888-1918). Sprovodio je politiku ekspanzije Nemačke preko Balkana na Bliski i Srednji istok i učvršćivanja kolonijalnih poseda. U novembru 1918. primoran je da abdicira.
1942. Počela je četvorodnevna bitka za pacifička ostrva Midvej, u kojoj su Amerikanci naneli prvi veliki poraz Japancima u Drugom svetskom ratu.
1943. Vojnim pučem zbačen je sa vlasti predsednik Argentine Ramon Kastiljo (Castillo).
1944. Savezničke trupe ušle su u Rim u Drugom svetskom ratu.
1946. General Huan Peron (Juan) izabran je za predsednika Argentine. Oboren je s vlasti vojnim pučem 1955, od kada je živeo u egzilu. U zemlju se vratio 1973, kada je formirana peronistička vlada Hektora Kampore (Hector Campora) i ponovo je izabran za predsednika. Posle njegove smrti 1974. položaj predsednika preuzela je njegova supruga Izabela Peron (Isabel).
1971. Umro je mađarski marksista i književni kritičar Đerđ Lukač (Gyorgy Lukacs). Bio je ministar u vladi Imre Nadja (Nagy) 1956, a posle njegovog pada privremeno je proteran u Rumuniju. Kasnije se povukao iz javnog života ("Istorija i klasna svest", "Razaranje uma", "Mladi Hegel").
1989. Kineske vlasti su tenkovima rasturile studentske demonstracije na pekinškom trgu Tjenanmen na kojima je tražena demokratizacija zemlje. Po zvaničnim podacima poginulo je 300 ljudi, a 7.000 je povredjeno, a po izveštajima većine svetskih medija, poginulo je više hiljada ljudi.
1989. Na prvim višepartijskim izborima u Poljskoj, nakon skoro 50 godina, opoziciona koalicija i alternativni sindikalni pokret "Solidarnost" nadmoćno su pobedili vladajuće komuniste, što je označilo kraj socijalističkog uredjenja i sovjetske prevlasti u Poljskoj. Vodja "Solidarnosti" Leh Valensa u decembru 1990. postao je predsednik Poljske.
1991. Komunistička vlada Fatosa Nanoa u Albaniji podnela je ostavku posle 20-dnevnog generalnog štrajka.
1993. Savet bezbednosti UN odobrio je slanje naoružanih trupa u Bosnu radi zaštite šest "zona bezbednosti" (Sarajevo, Tuzla, Žepa, Srebrenica, Goražde i Bihać) sa ovlašćenjem da upotrebe oružje, a u slučaju potrebe, odobreno je dejstvo NATO avijacije.
1996. Evropska raketa "Arijana 5" eksplodirala je 40 sekundi posle lansiranja.
2003. Hrvatska vlada je na šest meseci suspendovala vizni režim za građane Srbije i Crne Gore, koji je bio na snazi 12 godina.
2003. Na izborima u Togou predsednik Gnasingbe Ejadema (Gnassingbe Eyadema) osvojio je novi petogodišnji mandat. Na čelo države došao je vojnim udarom 1967. i važi za afričkog lidera koji najduže vlada.
2004. U Rimu je umro poznati italijanski komičar Nino Manfredi, poslednji od čuvene četvorke italijanskih komičara koju su činili još Toto (Antonio de Curtis), Vitorio Gasman (Vittorio Gassman) i Alberto Sordi.
2006. Pobedom na predsedničkim izborima, bivši predsednik Alan Garsia (Garcia) vratio se na političku scenu Perua, pošto je njegova vlada 1980-ih godina svoj mandat završila ekonomskim krahom, nasiljem pobunjenika i optužbama za zloupotrebu položaja.
2017. U terorističkom napadu u centru Londona (Velika Britanija), za koji je odgovornost preuzela Islamska država, sedam ljudi je poginulo i 48 povređeno.
2018. Na izborima u Sloveniji većinu u Parlamentu je dobila Slovenačka demokratska stranka (SDS) Janeza Janše koji je imenovan za mandatara vlade. Slovenija je novu vladu dobila sredinom septembra, a nakon neuspeha SDS-a vladu je formiralo pet stranaka okupljenih u koaliciju oko Liste Marjana Šareca, novog premijera.
2022. Parlament Albanije izabrao je Bajrama Begaja, načelnika generalštaba albanske vojske, za predsednika.
No Comments Yet...